İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemleri ile Nitelikli Verinin Toplanması ve Yönetilmesi CSGB.NET
GİRİŞ
İSG-SİS® projesine 2014 yılında başlanırken, Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliği alanında yürütülen faaliyetlerin yapısal bir problem taşıdığı açıkça görülmekteydi. İş yerlerinde üretilen İSG verileri; farklı yazılımlar, farklı formatlar ve birbiriyle konuşamayan sistemler üzerinden tutulmakta, bu durum hem sahada etkin bir yönetimi zorlaştırmakta hem de ülke genelinde güvenilir ve karşılaştırılabilir istatistiklerin oluşturulmasını engellemekteydi.
İSG-SİS® geliştirilirken temel farkındalık şuydu: İş sağlığı ve güvenliği süreçleri, tıpkı sağlık hizmetlerinde olduğu gibi, merkezi bir yapı altında, ortak bir veri dili ve standart bir iletişim mimarisi ile yönetilebilir ve yönetilmelidir. Sağlık Bakanlığı bünyesinde yıllar içerisinde oluşturulan ve bugün e-Nabız adıyla anılan dijital sağlık ekosistemi, bu yaklaşımın uygulanabilirliğini açık biçimde ortaya koymaktadır. Nasıl ki kamu ve özel tüm sağlık kuruluşları Sağlık Bakanlığı’na çevrimiçi olarak bağlıysa, benzer bir dijital entegrasyonun Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile iş yerleri arasında da kurulması mümkündür.
Bu vizyon doğrultusunda İSG-SİS®, iş sağlığı ve güvenliği faaliyetlerinin sahadan başlayarak merkezi bir yapıya doğru; standart, ölçülebilir ve doğrulanabilir şekilde akmasını sağlayacak biçimde tasarlanmıştır. Projenin temel amacı; iş yerlerinde gerçekleştirilen tüm İSG faaliyetlerinin ortak bir veri modeli üzerinden tanımlanması, bu verilerin sahada kullanılan yazılım sistemleri aracılığıyla otomatik olarak toplanması ve merkezi bir platformda anlamlı istatistiklere dönüştürülmesidir.
İSG-SİS® yalnızca bir yazılım çözümü olarak değil; aynı zamanda mevzuat uygulamalarının etkinliğini artıran, kayıt dışılığı azaltan ve politika üretimini veriye dayandıran stratejik bir kamu altyapısı yaklaşımı olarak ele alınmıştır. Bu kapsamda geliştirilen mimari ve metodolojik yaklaşım, 5–7 Mayıs 2014 tarihlerinde Haliç Kongre Merkezi’nde düzenlenen 7. Uluslararası İş Sağlığı ve Güvenliği Konferansı’nda poster sunum olarak paylaşılmış; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü yetkilileri başta olmak üzere ilgili paydaşlara çeşitli seminer, kongre ve fuarlarda aktarılmıştır.
İSG-SİS®’in temel yaklaşımı; insan odaklı manuel bildirim süreçleri yerine, sahada kullanılan yazılımların Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bünyesindeki merkezi sistemle doğrudan ve güvenli biçimde iletişim kurduğu bir yapı oluşturmaktır. Böylece iş sağlığı ve güvenliği alanında üretilen verilerin yalnızca kayıt altına alınması değil; ülke genelinde karşılaştırılabilir, analiz edilebilir ve politika geliştirmeye elverişli hale getirilmesi hedeflenmektedir.
Bu makalede; İSG-SİS® projesi kapsamında geliştirilen Ortak Veri Modeli, iletişim mimarisi, minimum veri setleri, akreditasyon yaklaşımı ve ilgili tüm aktörler açısından sağlanan somut faydalar ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.
CSGB.NET PROJE DETAYLARI
Özet
Ülkemizde an itibari ile iş sağlığı ve güvenliği konusunda istatistik oluşturmaya yarayacak nitelikte veri toplanamamaktadır. Bu durumun çeşitli nedenleri olsa da; ilgili bakanlık ve özel sektör iş birliği ile ortak bir dilin oluşturulabilmesi için ortak bir veri modelinin oluşturulması gerekmektedir.
Sonrasında tüm iş sağlığı ve güvenliği yazılımlarının bu ortak veri modeline uyumlu hale getirilmesi gerekmektedir. İlgili alandaki tüm aktörler için akreditasyon anlamına da gelebilecek bu süreçten sonra bakanlık tarafından merkezi bir sistem ile ortak veri modeli uyumlu saha verilerinin toplanması ve istatistiğe dönüştürülmesi mümkün olabilecektir. Böylece ülkemizde iş sağlığı ve güvenliği politikalarının istatistik verilerine dayandırılarak oluşması mümkün hale gelecektir.
Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Politika Belgesi - III ve Eylem Planı (2014-2018) Referansları
Hedef 2: İş kazası ve meslek hastalığı istatistiklerinin ve kayıt sisteminin geliştirilmesi (Syf 29)
Ülkemizde iş sağlığı ve güvenliği istatistiklerine ulaşabildiğimiz tek kaynak SGK istatistikleridir. Bu verilere göre 2013 yılında Türkiye’de bildirimi yapılan 191.389 iş kazası ve kurum sağlık kurulu tarafından onaylanan 371 meslek hastalığı vakası meydana gelmiş ve iş kazaları sonucunda toplam 1.360 kişi hayatını kaybetmiştir. Ölümle sonuçlanan meslek hastalığı vakası bulunmamaktadır. Bu rakamlara göre, Türkiye’de günde yaklaşık 524 sigortalı iş kazası geçirmekte, 4 kişi iş kazası sonucu hayatını kaybetmekte ve 5 kişi iş kazası sonucu iş göremez hale gelmektedir. Bu rakamların yanı sıra SGK istatistiklerine yansımayan, meslek hastalıkları sonucu kayıplar da ayrıca dikkate alınmalıdır. Bu istatistikler, iş kazalarının ve meslek hastalıklarının tespitinde ve bildiriminde sorunların olduğunu göstermekte olup söz konusu sorunların giderilmesi amacıyla istatistiklerin ve kayıt sisteminin geliştirilmesi hedeflenmektedir.
Hedef 4.3: Üniversite hastanelerinde toplanan meslek hastalıklarına ilişkin verilerin Sağlık Bakanlığı’na elektronik olarak iletilmesi (Syf 34)
Üniversite hastanelerinde toplanan meslek hastalıkları verilerinin Sağlık Bakanlığı’na iletilerek verilerin paralel olarak kontrolü ile tam ve doğru bilgi toplanması sağlanacaktır.
Hedef 6: Toplumda iş sağlığı ve güvenliği kültürünün yaygınlaştırılması (Syf 38)
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve alt düzenlemeleriyle birlikte bu konudaki mevzuat çalışmaları tamamlanmış ve değişen ihtiyaçlar doğrultusunda güncellemeler yapılmaktadır. Ancak toplumda sağlık ve güvenlik kültürünün oluşturulması yalnızca yapılan mevzuat düzenlemeleriyle değil toplumda kişilerin davranış biçimlerinin değiştirilmesiyle mümkün olabilmektedir. Bu doğrultuda “İş Sağlığı ve Güvenliği Kültürü” nün oluşturulması amacıyla yapılacak faaliyetlerin artırılması toplumun bilinç düzeyini artıracaktır.
6.8. İSG uygulamalarının verimlilik üzerine etkileri konusunda bilinçlendirme faaliyetlerinin yürütülmesi (Syf 42)
İşverenlerin İSG uygulamaları konusunda teşvik edilmesi amacıyla iş yerlerinde İSG uygulamalarının verimlilik üzerine etkileri araştırılarak elde edilen veriler işverenlerle paylaşılacaktır. İşletmelerin İSG konusunda yaptıkları yatırımlarla kazaların, iş günü kayıpları ile dolaylı olarak üretim kayıplarının azaltılması ve çalışan motivasyonunun artırılması yolu ile görülebilir olumlu sonuçlarının işletme harcamalarına yansımaları yapılacak çalışmalar ile açıklığa kavuşturulacaktır.
Hedef 7: Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde MYK Mesleki Yeterlilik Belgelerının zorunlu hale getirilmesi (Syf 42)
MYK Mesleki Yeterlilik Belgeli nitelikli işgücünün istihdam edilerek İSG ortamının geliştirilmesi, iş kazalarının azaltılması ve verimliliğinin artırılması hedefi doğrultusunda tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde MYK Mesleki Yeterlilik Belgesinin zorunlu hale getirilebilmesi için gerekli mevzuat değişikliklerinin yapılması gerekmektedir. Söz konusu zorunluluk, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından çıkarılacak tebliğlerde belirtilen meslekleri kapsayacaktır.
1. Ortak Veri Modeli (OVM) Nedir?
İş yerinde gerçekleştirilen herhangi bir İSG faaliyetini ifade edecek veri yapısında en az hangi verilerin yer alması gerektiğini ifade eden bir şablondur. İlgili şablonun içindeki verilerin aşağıdaki özelliklere sahip olması beklenir:
- a. İstatistik oluşturmaya uygun olmalı
- b. Tanım verilerinin sayısal karşılıkları kullanılmalı
- c. Tanım verilerinin sayısal ve sözel karşılıkları merkezi olmalı
2. İletişim Mimarisi
Belirlenen veri modelini kullanacak çeşitli aktörler olacaktır ve ilgili aktörlerin tümü belirlenen kurallar dahilinde kullandıkları yazılım sistemleri aracılığı ile ÇSGB ile iletişim içerisinde olacaktır. Yani insanların değil, sahadaki yazılımların ÇSGB merkezindeki yazılım sistemi ile konuştuğu bir sistem olacaktır. Yazılım teknolojisi ile sağlanacak bu iletişim ve veri alışveriş platformu sahanın taleplerine ve ÇSGB’nin ihtiyaçlarına göre sürekli geliştirilecektir.
İnsan tarafından yapılması muhtemel manuel işlerin hemen hemen tamamı zamanlanmış kurallara göre otomatik olarak çalışacaktır. Örneğin İSG açısından yapılması gerekenleri eksik yapan bir iş yerinin uyarılması sistem üzerinden otomatik yapılacaktır.
3. Temel Başlıklar
Temel başlıklar aşağıdaki şekilde madde madde ifade edilebilir:
- 3.1 İş Yeri
- 3.2 Çalışma Planı
- 3.3 Eğitim Planı
- 3.4 Eğitim Uygulama
- 3.5 Risk Değerlendirmesi
- 3.6 Düzenleyici Önleyici Faaliyet
- 3.7 İSG Kurulu
- 3.8 İSG Kurulu Toplantıları
- 3.9 Acil Durum Planlama
- 3.10 Acil Durum Senaryoları
- 3.11 Acil Durum Tatbikatları
- 3.12 Ekipman Envanteri
- 3.13 Ekipman Periyodik Bakımları
- 3.14 Ekipman Periyodik Kontrolleri
- 3.15 Kimyasal Envanteri
- 3.16 Kişisel Koruyucu Donanım Envanteri
- 3.17 Muayeneler
- 3.18 İş Yeri Olayları (Ramak Kala, Sadece Maddi Hasarlı Olay, İş Kazası, Meslek Hastalığı)
- 3.19 Ortam Ölçümleri
4. Ortak Minimum Veri Setleri
Temel başlıklar için ortak minimum veri setleri aşağıdaki şekilde ifade edilebilir. Tüm veri setleri zamanla, ihtiyaca göre genişletilebilir.
ÇALIŞMA PLANI
TEXT
ISYERI_CSGB_NO
CALISMA_PLAN_TARIHI
CALISMA_PLAN_ADI
CALISMA_PLAN_SORUMLULARI (AD, SOYAD, TC_KIMLIK_NO)
CALISMA_PLAN_FAALIYETLERI (TARIH, FAALIYET, GERCEKLESME DURUMU)
EĞİTİM PLANI
TEXT
ISYERI_CSGB_NO
EĞİTİM_PLAN_TARIHI
EĞİTİM_PLAN_ADI
EĞİTİM_PLAN_SORUMLULARI (AD, SOYAD, TC_KIMLIK_NO)
EĞİTİM_PLAN_FAALIYETLERI (TARIH, FAALIYET, GERCEKLESME DURUMU)
EĞİTİM
TEXT
ISYERI_CSGB_NO
EĞİTİM_TARIHI
EĞİTİMLER (EĞİTİM VEREN, EĞİTİM SÜRESİ, TEORIK/UYGULAMA)
KATILIMCILAR (AD, SOYAD, TC_KIMLIK_NO)
RİSK DEĞERLENDİRMESİ
TEXT
ISYERI_CSGB_NO
RD_TARIHI
SORUMLULAR (AD, SOYAD, TC_KIMLIK_NO)
RD_YONTEMI
SONUC_BILGILERI
DÖF
TEXT
ISYERI_CSGB_NO
DOF_ACMA_TARIHI
TERMIN_TARIHI
SORUMLULAR (AD, SOYAD, TC_KIMLIK_NO)
DURUMU (ACIK, KAPALI)
FAALIYETLER
İSG KURULU
TEXT
ISYERI_CSGB_NO
OLUSTURULMA_TARIHI
UYELER (AD, SOYAD, TC_KIMLIK_NO, ROL, GOREV)
İSG KURUL TOPLANTILARI
TEXT
ISYERI_CSGB_NO
ISG_KURUL_CGSB_NO
TOPLANTI_TARIHI
KATILIMCILAR (AD, SOYAD, TC_KIMLIK_NO, ROL, GOREV)
KARARLAR (OYLAMA SONUCLARI, KARAR)
ACIL DURUM PLANI
TEXT
ISYERI_CSGB_NO
ADP_TARIHI
EKIPLER (AD, SOYAD, TC_KIMLIK_NO, ROL, GOREV)
ACIL DURUM SENARYOLARI
TEXT
ISYERI_CSGB_NO
ACIL_DURUM_PLAN_CSGB_NO
SENARYO_ICERIGI
ACIL DURUM TATBIKATLARI
TEXT
ISYERI_CSGB_NO
ACIL_DURUM_SENARYO_CSGB_NO
TATBIKAT_ICERIGI
EKİPMAN ENVANTERİ
TEXT
ISYERI_CSGB_NO
EKIPMAN_TURU (CSGB tarafından belirlenecek tanımlamalara göre)
EKIPMAN_ADI
IMALAT_TARIHI
SON_KULLANMA_TARIHI
KULLANIMA_BASLAMA_TARIHI
PERIYODIK_BAKIMI_VAR
SON_PERIYODIK_BAKIM_TARIHI
PERIYODIK_KONTROLU_VAR
SON_PERIYODIK_KONTROL_TARIHI
EKİPMAN PERİYODİK BAKIM
TEXT
ISYERI_CSGB_NO
EKIPMAN_CSGB_NO
BAKIM_TARIHI
BAKIM_YAPAN_BILGILERI (FIRMA, AD, SOYAD)
BAKIM_SONUC (CSGB tarafından belirlenecek tanımlamalara göre)
EKİPMAN PERİYODİK KONTROL
TEXT
ISYERI_CSGB_NO
EKIPMAN_CSGB_NO
KONTROL_TARIHI
KONTROL_YAPAN_BILGILERI (FIRMA, AD, SOYAD)
KONTROL_SONUC (CSGB tarafından belirlenecek tanımlamalara göre)
KİMYASAL ENVANTERİ
TEXT
ISYERI_CSGB_NO
KIMYASAL_TURU (CSGB tarafından belirlenecek tanımlamalara göre)
KIMYASAL_ADI
KKD ENVANTERİ
TEXT
ISYERI_CSGB_NO
KKD_TURU (CSGB tarafından belirlenecek tanımlamalara göre)
KKD_ADI
MUAYENE
TEXT
ISYERI_CSGB_NO
MUAYENE_TARIHI
CALISAN (AD, SOYAD, TC_KIMLIK_NO)
TANILAR (icd10 kodları)
TETKIKLER (CSGB tarafından belirlenecek tanımlamalara göre)
MUAYENE_SONUC
ISYERI_OLAY
TEXT
ISYERI_CSGB_NO
OLAY_TURU (CSGB tarafından belirlenecek tanımlamalara göre)
OLAY_ICERIGI
ORTAM ÖLÇÜM
TEXT
ISYERI_CSGB_NO
OLCUM_TURU (CSGB tarafından belirlenecek tanımlamalara göre)
OLCUM_ICERIGI
5. Akreditasyon
İş sağlığı ve güvenliği alanında verilerin minimum ortak veri setleri kriterlerine göre toplanması ve bakanlığa merkezi bir sistem üzerinden gönderilebilmesi, İSG aktörlerinin tümü için aynı dili konuşabilme konusunda bir akreditasyon anlamına gelecektir. Bu sürecin adımları şu şekildedir:
- Minimum veri setleri ile veri toplayıp bakanlığa gönderen iş yeri, akreditasyonun ilk aşamasını geçmiş olacaktır.
- İş yeri ile ÇSGB arasındaki bu dijital entegrasyonu sağlayacak olan yazılım firması da akreditasyonun ilk aşamasını geçmiş olacaktır.
6. Sonuç
Ortak bir veri modeline göre çalışmanın İSG ekosistemi içerisinde yer alan her aktöre somut faydaları olacaktır:
6.1 ÇSGB Açısından Avantajlar
- Ülkedeki tüm iş yerlerinin her tür İSG operasyonu kayıt altına alınmış olacaktır.
- Ülkedeki tüm iş yerlerinin her tür İSG verisine anlık olarak erişilebilecektir.
- Kayıt dışı tespitinde ve bu durumun önlenmesinde büyük yarar sağlayacaktır.
- Tüm iş yerlerinin ilgili tüm konularda belirlenen standartlara uygun çalışması garanti altına alınacaktır.
- İşverenlerin İSG mevzuatına tam uyumlu hareket etmesi sağlanacaktır.
- İş kazası ve meslek hastalıklarından kaynaklı SGK giderlerinin önemli ölçüde azaltılması sağlanacaktır.
- İlgili diğer bakanlıklar ile karşılıklı veri ve bilgi alışverişinde bulunulabilecektir.
- Oluşturulacak bu nitelikli istatistikler, ülkenin ÇSGB politikalarına yön verip vizyonunu geliştirecektir.
- Uluslararası arenada Türkiye'nin İSG konusundaki itibarı artacaktır.
- Çalışan verimliliği artırılarak ülke ekonomisine doğrudan katkı sağlanacaktır.
6.2 İş Yeri (İşveren) Açısından Avantajlar
- İş yerlerinde İSG politikalarının sürdürülebilir olmasını daha kolay hale getirecektir.
- İSG karnesi daha iyi olan iş yeri, tercih edilebilirlik avantajlarından faydalanabilecektir. Ayrıca, İSG karnesi iyi olan iş yerine devlet tarafından çeşitli teşvikler de sağlanabilir.
- İşveren – çalışan ilişkilerinin daha sağlıklı, güvenli ve saygın bir seviyeye taşınması sağlanacaktır.
6.3 Çalışan Açısından Avantajlar
- İSG süreçlerini mevzuata uygun bir şekilde yürüten bir iş yerinde çalışan birinin iş kazası ve meslek hastalıklarından uzak olması, çalışan ve çalışanın ailesine pozitif yönde etki edecektir.
- Bakanlığın oluru (onayı) ile bir çalışan, çalışmaya başlayacağı bir iş yerinin İSG karnesine rahatlıkla erişebilecektir.
7. Maliyet Analizi
Projenin geliştirilme süresine ve bu süreçte görev alacak teknik personel/kişi sayısına göre belirlenecektir.
İSG Süreçlerinizi Dijitalleştirin
İSG-SİS® ile Bakanlık entegrasyonuna tam uyumlu, nitelikli veri toplayan kapsamlı yazılım çözümlerimizle tanışın.
İSG-SİS®'i İnceleyinBizimle İletişime Geçin
Projeleriniz hakkında detaylı bilgi almak veya demo talebinde bulunmak için uzman ekibimiz size yardımcı olmaya hazır.
İletişim Sayfasına Git