Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliği yatırımları konuşulduğunda tartışma genellikle aynı eksende döner: maliyet. “Bu kadar harcamaya gerek var mı?”, “Zaten OSGB var”, “Evraklar tamam”, “Denetimde sorun çıkmıyor”… Bu cümleler, İSG’nin bir yönetim alanı değil, bir gider kalemi olarak görüldüğünün göstergesidir. Sahada birçok işletme için İSG; üretimin yanında duran, üretime doğrudan katkısı görünmeyen ama yapılması gereken bir yükümlülük gibi algılanır. Dolayısıyla İSG yazılımı fikri de çoğu zaman bir “ek maliyet” gibi masaya gelir.

Fakat bu bakış açısı Türkiye’de İSG’nin neden kağıt üzerinde yürüdüğünü de açıklar. Çünkü kontrol sistemi kurulmadığında İSG faaliyetleri belge üretimine dönüşür; belge üretimi ise gözde bir yatırım değil, zorunlu bir masraf olarak görülür. Oysa İSG’nin gerçek işlevi belge üretmek değil, riski kontrol etmektir. Kontrol edilmeyen riskin ise Türkiye’de neye dönüştüğü sahada defalarca görülmüştür: iş kazası, üretim duruşu, adli süreç, itibar kaybı ve maliyet patlaması.

Bu nedenle İSG yazılımını “maliyet” olarak değil, “kontrol aracı” olarak görmek gerekir. Çünkü yazılım, aslında işletmenin risk yönetimini ölçülebilir hale getirir. Ölçemediğiniz şeyi yönetemezsiniz. Yönetemediğiniz şeyi de bir gün maliyet olarak ödersiniz. Bu yazı, Türkiye’de İSG yazılımının neden bir gider kalemi değil, kurumu güçlendiren bir kontrol yatırımı olduğunu; sahadaki gerçeklik ve mevzuat boyutuyla analiz eder.

Türkiye’de işletmelerin önemli bir bölümü, İSG’de “kaza olursa bakarız” refleksiyle hareket eder. Bu refleks çoğu zaman kötü niyetten değil; riskin ertelenebilir görülmesinden kaynaklanır. Üretim hedefleri yakındır, maliyet hesabı hassastır, insan kaynağı yetersizdir, bakım ertelenir, aksiyonlar sürünür. Bu ortamda İSG için yazılım almak “ek bütçe” gibi görünür.

Ancak burada kritik hata şudur: yazılımın maliyeti somut, riskin maliyeti belirsiz görülür. Oysa Türkiye’de riskin maliyeti belirsiz değil; sadece gecikmiş maliyettir. Dijital İSG sistemi; risk tespitinin aksiyona dönüşmesi, aksiyonun takibi, kapanmasının doğrulanması, tekrarların izlenmesi, gecikmelerin görünür olması ve yönetimin karar verisini gerçek zamanlı görmesi demektir. Bu mekanizma yoksa İSG’de maliyet büyür. Çünkü risk sahada yaşamaya devam eder.

İSG yazılımı bu noktada işletmeye kontrol kazandırır. Kontrol, İSG’de en pahalı şeyi önler: “bilinen riskin tekrar etmesi.” Türkiye’de iş kazalarının büyük kısmı aynı tip hataların tekrarından doğar. Aynı koruyucusuz makine, aynı etiketlenmemiş pano, aynı uygunsuz çalışma yüksekliği, aynı taşeron disiplin eksikliği… Bu tekrarların azaltılması, gerçek İSG olgunluğudur. Yazılım da bu tekrarları görünür hale getirerek kurumu olgunlaştırır.

Birçok işletme yazılımın maliyeti konuşurken, yazılımın getirdiği görünmeyen kazancı konuşmaz. Örneğin aksiyon takip mekanizması kurulduğunda; bakım gecikmeleri azalır, uygunsuzluk tekrarları düşer, denetim hazırlığı panik olmaktan çıkar, raporlar arşiv değil karar verisi olur, OSGB raporları sahaya etki eder. Bunların her biri doğrudan maliyet azaltır. Çünkü İSG’de maliyet yalnızca kazada değil, tekrar eden verimsizlikte de büyür.

Türkiye’de İSG yazılımının “maliyet” olarak görülmesinin bir sebebi de vergi perspektifinin çoğu zaman masaya gelmemesidir. Oysa kurumsal işletmelerde yazılım, genellikle bir gider kalemi olarak muhasebeleştirilir ve vergi matrahından düşülebilir. Bu noktada teknik detay işletmelere göre değişse de temel mantık nettir: İSG yazılımına ödenen bedel, işletme açısından “her kuruşu net maliyet” olarak kalmaz.

Vergi etkisi nedeniyle finansal yük gerçekte daha farklı bir seviyeye oturur. Türkiye’de birçok işletme bu gerçeği hesaba katmadan, yazılımı salt bütçe kalemi gibi tartışır. Halbuki aynı işletme, kontrol eksikliği yüzünden bir kaza yaşadığında ödeyeceği bedeli vergiden düşerek “hafifletemez”. Kaza, doğrudan yıkıcı maliyet üretir. Yani yazılımın maliyeti yönetilebilir ve planlanabilir; kazanın maliyeti ise kontrol dışıdır.

İSG yazılımını maliyet değil kontrol aracı yapan şey budur: işletmeye görünürlük kazandırır. Türkiye’de birçok işletme sahada ne yaşandığını yönetim seviyesinde gerçek zamanlı göremez. Uygunsuzluklar raporda kalır, aksiyonlar sürünür, kapanma doğrulanmaz. Yönetim ancak denetim yaklaşınca veya kaza olunca haberdar olur.

Oysa kontrol, zamanında görmektir. Yazılım, doğru kurulduğunda; sahadaki gerçekleri yönetimin önüne bir veri olarak koyar. Veri, yönetime karar aldırır. Karar, riski azaltır. Bu zincir işletmeyi güçlendirir. Bu bakış açısı, OSGB ile çalışan işletmeler için daha da kritiktir. Türkiye’de outsource modelde İSG; raporların arşivlenmesi ile sınırlı kalabilir. Yazılım ise outsource hizmeti işletmenin iç mekanizmasına bağlar.

İSG yazılımını “maliyet” olarak görmek, Türkiye’de en sık yapılan stratejik hatalardan biridir. Çünkü maliyet gibi görünen şey, aslında kontrol yatırımının bedelidir. Kontrol yatırımı yapılmadığında ise risk birikir ve bir gün “gerçek maliyet” olarak ortaya çıkar. Türkiye’de bugüne kadar yaşanan birçok kaza ve büyük kayıp, bilinen risklerin ertelenmesinin sonucudur. Bu ertelenme, çoğu zaman kontrol sisteminin zayıflığından kaynaklanır.

EGEROBOT İSG-SİS® bu anlayışla geliştirilmiştir. Amaç belge üretmek değil; işletmenin risk yönetimini gerçek bir kontrol sistemine dönüştürmektir. Türkiye’de İSG’de dönüşüm, “idare ederek yürütmek” yerine “ölçerek ve takip ederek yönetmek” ile mümkündür. EGEROBOT İSG-SİS® bu dönüşümü kurmak isteyen kurumlara; sistem, metodoloji ve danışmanlık yaklaşımını birlikte sunarak güvenliğin yalnızca dosyalarda değil, sahada karşılık bulmasını sağlar.